Czynniki drażniące

Skóra osoby z AZS jest bardzo wrażliwa, niewystarczająco nawilżona i nie daje dobrej ochrony przed czynnikami drażniącymi. Osobę chorą mogą podrażniać substancje, które dla innych nie stanowią żadnego zagrożenia. Substancjami podrażniającymi w środowisku mogą być te, z którymi chory ma kontakt przez dotyk, takie które są przez niego wdychane albo spożywane z pokarmem.

 

Przebieg AZS jest inny u każdej osoby i inne substancje mogą mieć negatywny wpływ na poszczególne osoby. Zaobserwowanie, co jest u konkretnego dziecka czynnikiem drażniącym jest bardzo trudne.

 

Niektóre substancje mogą dawać objawy odsunięte w czasie od momentu kontaktu z nimi. Niektóre mogą wchodzić

reakcje krzyżowe z innymi substancjami i tylko w takiej sytuacji uaktywniać system immunologiczny chorego. W

 

pewnych przypadkach reakcje w organizmie nie są widoczne na zewnątrz. Czynników drażniących jest bardzo wiele.

 

Należą do nich wełna, szorstkie tkaniny syntetyczne, mydło, detergenty, zanieczyszczenia w powietrzu, nieprzewiewne ubranie lub obuwie, roztocze kurzu domowego, dym tytoniowy, substancje chemiczne a nawet własny pot. Większość z tych czynników, które wpływają na podwyższoną cyrkulację krwi w ciele wpływa również na podrażnienie i zwiększenie świądu. Zaliczamy do nich ciepłe kąpiele, ruch w gorące dni, zbyt ciepłe warunki do spania (temperatura w pomieszczeniu, ciepła kołdra), kawę, mocną herbatę, ostre przyprawy, a także silne emocje takie jak lęk, czy złość.

Poniżej opisujemy kilka czynników drażniących, które najczęściej oddziałują na osoby z AZS wraz z sugestiami jak ich unikać lub, o ile to możliwe, wyeliminować.

 

 

 TEMPERATURA 

 

Za wysoka jak i za niska temperatura może wywołać reakcje alergiczne na skórze. Również nagłe zmiany temperatury mogą powodować podrażnienia. Przykładem może być wejście z nagrzanego słońcem powietrza do klimatyzowanej sali restauracji, czy przejście z ciepłej przebieralni na basenie do zimnej hali. Czym większe skoki temperatury, tym większe zagrożenie wystąpienia reakcji skórnych.

Jak sobie radzić?

Gdy na zewnątrz temperatura spada mocno poniżej zera, pada śnieg i wieje wiatr albo gdy promienie słoneczne wysuszają ziemię i powietrze można mieć pewność, że skóra atopowa nie pozostanie obojętna na taką pogodę.

Zbyt długie eksponowanie dziecka na ekstremalne warunki spowoduje podrażnienie skóry, zwiększy świąd i

prawdopodobnie doprowadzi do intensywnego drapania. Jeśli dziecko musi przebywać na dworze, trzeba ubrać je

odpowiednio, przewiewnie w dni gorące, a w dni zimne w ciepłe ubranie chroniące. Przed wyjściem należy

posmarować skórę odpowiednim kremem, a w trakcie spaceru unikać zbyt dużego ruchu.

Przebywając w pomieszczeniu trzeba zwrócić uwagę na to, czy dziecko atopowe nie znajduje się w pobliżu otwartych drzwi, skąd może napływać zimne lub gorące powietrze oraz czy nie siedzi zbyt blisko gorącego grzejnika. Warto też delikatnie przymknąć i przesłonić okno, jeśli silne promienie słoneczne wpadają bezpośrednio do pomieszczenia.

Dziecko wyjeżdżające na zieloną szkołę powinno być wyposażone w kremy ochronne i  czapki z daszkiem lub

kapelusze z szerokim rondem. Dobrze jest poprosić nauczyciela o zwracanie dziecku uwagi, by siadało w cieniu

podczas lekcji na otwartym powietrzu. Wiele preparatów używanych miejscowo do leczenia skóry nie może być

wystawianych na promienie słoneczne, ponieważ grozi to odbarwieniem i odkształceniem skóry.

 

BASEN, MORZE I WAKACJE

 

Jeśli chory z AZS nie ma uczulenia na chlor albo otwartych ranek, do których mogą wniknąć drobnoustroje lub które mogą zostać podrażnione przez sól, nie ma przeciwwskazań do korzystania z basenu lub kąpieli w jeziorze lub morzu. Należy pamiętać, że czym dłuższa kąpiel, tym bardziej, po wyjściu z wody, skóra będzie przesuszona. Woda „wyciąga” ze skóry naturalne oleje. 

 

Przed kąpielą

 

Wyjście na basen lub kąpiel w morzu powinny być poprzedzone odpowiednim przygotowaniem ciała.

 

Bezpośrednio przed kąpielą należy nasmarować skórę emolientem, mleczkiem lub kremem ochronnym aby powstał

 

film hydrolipidowy chroniący przed działaniem czynników drażniących. 

 

Opiekun lub nauczyciel grupy dzieci w czasie wycieczki szkolnej lub podczas wakacji powinien zadbać o to, by dziecko z AZS miało czas i znalazło odpowiednie miejsce na przygotowanie siebie do kąpieli. Małe dzieci potrzebują pomocy w trakcie smarowania ciała.

 

Po kąpieli

 

Podobnie wygląda sytuacja po kąpieli.

 

Warto pozwolić dziecku na zakończenie zajęć w wodzie kilka minut wcześniej, aby miało czas na dokładne opłukanie

 

pod prysznicem ciała z chloru lub soli. Skórę należy następnie wysuszyć przykładając delikatnie ręcznik, bez

 

pocierania. Ręcznik nie powinien być wcześniej suszony w powietrzu zawierającym pyłki lub inne alergeny. Po kąpieli

 

ciało powinno zostać ponownie pokryte emolientem.

 

Czasami, ze względu na liczebność grupy, opiekun bądź nauczyciel nie będzie mógł poświęcić uwagi tylko jednemu dziecku pozostawiając bez opieki pozostałe dzieci. W takiej sytuacji grupie szkolnej może towarzyszyć rodzic lub opiekun chorego dziecka. Pomimo obecności rodzica na basenie, co wskazuje na specjalne traktowanie dziecka z AZS, może ono uczestniczyć czynnie w życiu grupy. To wspiera utrzymywanie dobrych relacji z rówieśnikami i pomaga w prawidłowym rozwoju psychologicznym.

 

Uczestnictwo rodzica w wyjściach na basen w ramach zajęć szkolnych, jego częściowa obecność w trakcie trwania

 

obozów wakacyjnych, czy zielonej szkoły może być niezbędna. Powinna jednak jak najmniej ograniczać swobodę

 

dziecka i jego udział w życiu grupy rówieśniczej.

 

Współpracę pomiędzy rodzicem, a opiekunami czy nauczycielami dobrze jest omówić odpowiednio wcześniej.

 

 

 

 WODA I MYDŁO

 

Dzieci z AZS nie mogą używać tradycyjnego mydła. Uszkadza ono barierę naskórkową, która jest nieszczelna i delikatna. Po użyciu mydła skóra staje się szorstka i podrażniona.

 

W aptekach i drogeriach dostępne są substytuty mydła, w postaci żelu lub kostki myjącej, specjalnie przystosowane

 

dla skóry atopowej. Dobrze jest wyposażyć szkołę lub przedszkole w takie preparaty, a dziecko poinformować gdzie

 

będą one dla niego dostępne.

 

Należy zwrócić uwagę na rodzaj opakowania i sposób dozowania preparatu. Ponieważ istnieje ryzyko, że inne osoby użyją środka myjącego osoby chorej, w ochronie przed drobnoustrojami, dobrze jest nabyć żel myjący, czy emolient w opakowaniu ze sterylnym zamknięciem lub dozownikiem typu „pompka”. Dobrze jest też poprosić dzieci w szkole, by nie używały preparatu osoby chorej.

 

 

 

SUBSTANCJE ZAPACHOWE, BARWNIKI I KONSERWANTY

 

 

Wiele substancji kosmetycznych, środków higienicznych, a także produktów spożywczych wzbogacono o zapachy, czy to w formie płynnej, proszku, kremu, czy pasty. Część z nich zawiera też barwniki i konserwanty. Badania przeprowadzone przez naukowców wykazały wysoką zapadalność na alergie w wyniku kontaktu z tymi substancjami, dlatego od 2015 roku Unia Europejska wycofuje lub ogranicza użycie niektórych związków chemicznych. Zdarza się, że różne środki czyszczące, czy pielęgnacyjne używane są automatycznie. Rodzic, nauczyciel, czy opiekun dba o przestrzeń, w której przebywa chore dziecko, używając środków czystości przeznaczonych dla alergików. Zapomina jednak o innych potencjalnych alergenach, takich jak jak jego własny dezodorant, czy woda po goleniu.

 

Opiekując się dzieckiem z atopią dobrze jest korzystać ze środków przeznaczonych dla alergików, pozbawionych

 

substancji zapachowych, usunąć odświeżacze powietrza, często wietrzyć pokoje i korytarze. Przydadzą się

 

oczyszczacze powietrza z odpowiednimi filtrami, jonizujące lub ozonujące, które pomagają usunąć z pomieszczeń

 

drobinki smogu, sierść zwierząt, kurz, pyłki, bakterie, wirusy, pleśnie, odchody roztoczy i cząsteczki zapachowe.

 

 

 

POT

 

Podczas gier i zabaw w przedszkolu lub zajęć wychowania fizycznego w szkole dzieci męczą się i pocą. Wiele osób nie jest świadomych, że pot jest jedną z substancji, która może mocno podrażniać skórę.

 

Jeśli dziecku z AZS, po intensywnych ćwiczeniach fizycznych, pojawiły się czerwone plamki, zaróżowienie lub krostki,

 

szczególnie w miejscach, które bardziej się pocą, oznacza to, że może mieć uczulenie na własny pot.

 

Powodem może też być kurz zalegający w sali gimnastycznej lub znajdujący się w nietrzepanych materacach. Bez względu na powód podrażnienia trzeba dziecku zaproponować chwilę odpoczynku lub pozwolić na wykonywanie mniej intensywnych ćwiczeń. Możliwe, że dziecko będzie musiało się umyć, aby zlikwidować podrażnienie.

 

Ważne jest, by dziecko uczestniczyło we wspólnych zabawach i ćwiczeniach, by pozostało w grupie i nie poczuło się

 

odrzucone. Dobrą praktyką jest dzielenie grupy na kilka mniejszych zespołów, z których każdy będzie wykonywał

 

ćwiczenia o innym natężeniu.

 

Dziecko z AZS powinno pracować z grupą, od której wymaga się mniejszego wysiłku.

 

 

 

KURZ I ZANIECZYSZCZENIE POWIETRZA

 

Kurzu trudno się pozbyć. Dodatkowo, w związku z narastającym zanieczyszczeniem powietrza, poza trującymi gazami i aerozolami, otaczają nas mikrocząsteczki pyłu, które mogą przedostać się do płuc lub krwioobiegu. Do drobinek kurzu przyczepiają się odchody roztoczy, które są jednym z najpowszechniejszych alergenów. W powietrzu unoszą się też pyłki traw i drzew. Wszystkie te substancje, wdychane przez osobę z atopią, mogą spowodować silne reakcje alergiczne objawiające się zmianami skórnymi, katarem, łzawieniem oczu.

 

W przedszkolach i szkołach podłogi powinny być łatwe do zmywania, pufy uszyte ze sztucznej skóry lub innych

 

materiałów łatwych do czyszczenia, a krzesła i ławki nie powinny być pokryte puszystym materiałem. Trzeba

 

zminimalizować ilość miejsc, w których może się gromadzić kurz.

 

Przecieranie kurzu powinno być wykonywane wilgotną szmatką, a do odkurzania używane odkurzacze wodne lub z dobrymi filtrami.

 

 

 

ZAJĘCIA PLASTYCZNE i ZABAWKI

 

Dzieci z AZS często mają alergię kontaktową. Niektóre z nich nie mogą dotykać metalu, inne lateksu. Wiele materiałów wykorzystywanych do prac plastycznych, takich jak farby, lakiery, plastelina, modelina, kreda, kredki, kleje, suche i tłuste pastele, bibuła, czy druty mogą zawierać substancje drażniące. Są nimi różne metale ciężkie, organiczne związki cyny, nonylofenole, formaldehyd, ftalany, barwniki, środki konserwujące lub substancje zapachowe.

 

Należy zwracać uwagę na to co jest napisane na etykiecie produktu. Dobry producent zadba o odpowiednie testy i

 

certyfikaty. Na produkcie powinno pojawić się oznaczenie CE, które oznacza, że producent spełnił wymogi

 

bezpieczeństwa i został dopuszczony do obrotu na terenie Unii Europejskiej, znak GS (z niem. Geprüfte Sicherheit,

 

czyli potwierdzenie bezpieczeństwa) nadawany, gdy niezależne laboratorium potwierdzi, że zabawka zachowuje

 

wymagania odpowiednich norm lub znaki jakości przyznawane przez niemiecki TÜV czy LGA.

 

Przed zakupem materiałów plastycznych warto jest je powąchać. Silny zapach może świadczyć o szybkim utlenianiu się szkodliwych związków chemicznych lub nadmiernej ilości substancji zapachowej. Bardzo ważne jest, aby dziecko z AZS miało możliwość pełnego uczestniczenia w działaniach grupy rówieśniczej, nawet wtedy, gdy materiał wykorzystany do zajęć jest alergizujący.

 

Dziecko można do takich prac przygotować smarując jego dłonie emolientem lub balsamem i nakładając specjalne

 

rękawiczki ochronne z bawełny, jedwabiu lub bambusa. Po zakończeniu zajęć dziecko powinno umyć ręce specjalnym

 

środkiem dla alergików i posmarować je ponownie emolientem.

 

Każdy chory, którego skóra ulega podrażnieniom w wyniku kontaktu z materiałami plastycznymi powinien mieć w szkole lub przedszkolu odpowiednie rękawiczki, środek myjący i emolient.

 

 

 

ZWIERZĘTA

 

Dla niektórych chorych przebywanie w jednym pomieszczeniu ze zwierzętami może być niemożliwe ze względu na silne reakcje alergiczne.

 

Uczulać może sierść zwierząt, ich ślina, pióra, drobne kawałeczki skóry unoszące się w powietrzu, a czasem siano lub

 

inny rodzaj podłoża, którym wyściełana jest klatka.

 

Na szczęście rzadko zdarza się, aby w szkole lub w przedszkolu przebywały na stałe zwierzęta. Jeśli placówka dydaktyczna decyduje się na przyjęcie dzieci z alergiami, zwierzęta powinny zostać usunięte z terenu szkoły lub przedszkola. Czasami szkoły organizują dni, w których dzieci mogą się pochwalić swoimi domowymi zwierzętami i przyprowadzają je na zajęcia. W takich sytuacjach nauczyciel lub opiekun powinien dowiedzieć się, czy nikt w grupie nie ma uczulenia na konkretne zwierzę.

 

Po spotkaniach ze zwierzętami dziecko z atopią lub alergią powinno umyć ręce, szczególnie wtedy gdy miało kontakt

 

fizyczny ze zwierzęciem, a następnie posmarować je kremem ochronnym lub emolientem.

 

Nie można angażować dzieci z AZS w prace porządkowe przy zwierzętach.

 

 

 

UBRANIA

 

Niektóre barwniki, szczególnie ciemne, mogą podrażniać skórę. Dotyczy to barwników zawartych w lakierach pokrywających zabawki lub meble oraz w farbach użytych do tkanin. Dzieci atopowe powinny nosić odzież w jasnych kolorach lub niebarwione, tkane w 100% z włókien bawełnianych, lnianych lub jedwabnych. Szwy szyte do wewnątrz mogą pocierać o skórę. Dla zdrowych dzieci dotyk materiału będzie nieodczuwalny. U dziecka chorego takie pocieranie może powodować przetarcia naskórka i podrażnienia.

 

W przypadku gdy przedszkole lub szkoła wymagają noszenia mundurków rodzice lub opiekunowie powinni upewnić

 

się, że użyte tkaniny i kolory są bezpieczne dla ich dziecka. Jeśli tak nie jest, szkoła powinna zgodzić się na uszycie

 

dla chorego dziecka takiego stroju, który będzie dla niego bezpieczny.

 

Niektórzy chorzy stosują specjalne opatrunki nakładane na ciało w formie rękawów opatrunkowych lub całych elementów odzieży. Ponieważ niektóre z nich trudno się zakłada nauczyciel lub opiekun powinien pomóc dziecku w ich zdjęciu lub założeniu. Takie elementy stroju dobrze chronią przed czynnikami drażniącymi znajdującymi się w powietrzu, barwnikami z ubrań, czy alergenami kontaktowymi.

 

 

 

JEDZENIE

 

AZS często towarzyszy alergia pokarmowa, szczególnie u małych dzieci. W późniejszym wieku uczulenie na pokarmy zanika całkowicie lub częściowo, a coraz większy wpływ na zaostrzenia choroby mają alergeny wziewne, kontaktowe, zmiany hormonalne, czy stres.

 

Najczęściej alergizujące pokarmy to: białka mleka krowiego, koziego lub owczego, jajka, nabiał, skorupiaki, seler,

 

cytrusy, ryby, soja, orzeszki ziemne i inne orzechy, jabłka, marchew oraz pszenica.

 

W zbiorowym żywieniu, szczególnie gdy w szkole przebywają dzieci z różnymi rodzajami specjalnych diet, trudno jest przygotować posiłki w pełni odpowiadające wymogom konkretnego dziecka. Jeśli szkoła, czy firma cateringowa, nie potrafią sprostać wymogom żywieniowym dziecka, zaleca się, żeby rodzice sami dostarczali jedzenie do szkoły. Przynosząc własne posiłki, czasem wyglądające inaczej, dziecko spotyka się z zaciekawieniem rówieśników. Zdarza się, że inne dzieci w szkole, nie mogąc zrozumieć czy zaakceptować odmiennego żywienia kolegi lub koleżanki, nieprzyjemnie żartują sobie z niego i z jego jedzenia.

 

Dobrą praktyką jest wysyłanie rodzicom jadłospisów na kolejny tydzień, tak, by można było przygotować z

 

zamienników, które dziecko może jeść, posiłki wyglądające podobnie do tych serwowanych w szkole. To samo

 

dotyczy imprez szkolnych, wyjazdów integracyjnych, czy uroczystości obchodzonych z rówieśnikami w ich domach.

 

Dziecko z alergiami pokarmowymi powinno znać swoje ograniczenia, a jego rodzice i opiekunowie dopilnować, by miało ze sobą pokarmy, które będą dla niego zdrowe i bezpieczne.

 

 

TU OBEJRZYSZ KILKA FILMÓW Z PRZEPISAMI KULINARNYMI BEZ POPULARNYCH ALERGENÓW

 

 

 

MEBLE, DYWANY I WYKŁADZINY

 

Elementy umeblowania często zrobione są łatwych w utrzymaniu tworzyw sztucznych. Łatwo się je myje i nie utrzymują na sobie kurzu. Mogą być jednak zrobione z substancji zawierających drażniące środki chemiczne, a w gorące dni mogą przyklejać się do ciała, co może podrażniać skórę dziecka z AZS. Warto stosować na takie krzesła czyste bawełniane podkładki. Jednym z większych siedlisk kurzu, a także alergizujących odchodów roztoczy są dywany.

 

W domu osoby z atopowym zapaleniem skóry podłoga powinna być zrobiona z paneli drewnianych, desek pokrytych

 

specjalnym niealergizującym lakierem albo z terakoty. Dotyczy to również podłóg w przedszkolach i szkołach.

 

Jeśli komuś trudno jest rozstać się z dywanem lub włochatą wykładziną powinien bardzo dbać o jej czystość, odkurzając codziennie dobrym odkurzaczem wodnym lub z filtrami, często piorąc i wietrząc. Wszystkie inne puchate materiały, koce, czy poduchy również mogą wpływać alergizująco na chore dziecko. Atopikom lub alergikom dobrze jest zapewnić do siedzenia na dywanie gładkie poduszki z bawełny lub innego niealergizującego materiału.

 

 

 

PYŁKI TRAW I ROŚLIN

 

Rodzice, a także nauczyciele i opiekunowie dziecka powinni wiedzieć na pyłki jakich drzew uczulone jest dziecko.

 

Kalendarze pylenia dostępne są na stronach wielu stowarzyszeń, czy instytucji zajmujących się zdrowiem. Aktualne

 

dane dotyczące poziomu zanieczyszczenia powietrza pyłkami podawane są na stronie PTCA …. lub na

 

http://www.alergen.info.pl/kalendarz_pylenia_roslin.php.

 

Przy zwiększonej ilości alergenów w powietrzu, dziecko na nie uczulone powinno pozostać wewnątrz budynku. Jeśli nie jest to możliwe, trzeba zadbać, aby dziecko bawiło się na powierzchniach gładkich, na których pyłki osadzają się w mniejszym stopniu. Należy unikać zabaw na trawie i wykonywania intensywnych ćwiczeń fizycznych, podczas których, przy pogłębionym oddechu, dużo pyłków może dostać się do płuc. Po skończonej zabawie na dworze trzeba zadbać, by mały atopik umył twarz i dłonie usuwając z nich alergeny.