Atopowe zapalenie skóry — gdy standardowe leczenie to za mało. Jak badania kliniczne otwierają nowe możliwości terapeutyczne?

Atopowe zapalenie skóry — gdy standardowe leczenie to za mało. Jak badania kliniczne otwierają nowe możliwości terapeutyczne?

Hubert Arasiewicz
e-mail: h.arasiewicz@czdir.pl / hubert.arasiewicz@sum.edu.pl

Ośrodek Badań Klinicznych:
Centrum Zdrowia Dziecka i Rodziny im. Jana Pawła II w Sosnowcu Sp. z o.o.
ul. Piłsudskiego 9, 41–200 Sosnowiec
badania-kliniczne@czdir.pl, tel. +48 504 550 805

Aktualnie prowadzone badania kliniczne w ośrodku

 

Wstęp

Atopowe zapalenie skóry (AZS) to jedna z najczęstszych przewlekłych chorób dermatologicznych, która znacząco wpływa na komfort życia. Uporczywy świąd, suchość skóry, podatność na podrażnienia i przebieg z okresami zaostrzeń sprawiają, że codzienne funkcjonowanie wielu chorych jest utrudnione.
Mimo postępu terapeutycznego część pacjentów nadal nie uzyskuje pełnej kontroli choroby. To właśnie dla nich ogromne znaczenie mają prowadzone na świecie badania kliniczne, umożliwiające ocenę nowych i bardziej ukierunkowanych metod leczenia.

Dlaczego potrzebujemy nowych metod leczenia AZS?

AZS jest chorobą o złożonej patogenezie, na którą składają się zarówno zaburzenia immunologiczne, jak i upośledzenie bariery naskórkowej. Skóra osób chorujących łatwiej traci wodę, jest bardziej reaktywna na bodźce zewnętrzne i podatna na uszkodzenia. To prowadzi do nadmiernego pobudzania układu immunologicznego i nasilenia objawów.

Aktualne rekomendacje polskich i europejskich towarzystw naukowych wskazują, że celem terapii jest nie tylko redukcja stanu zapalnego, lecz także odbudowa bariery naskórkowej i zmniejszenie świądu. Choć wachlarz dostępnych metod jest szeroki – obejmuje leczenie miejscowe, fototerapię, terapie ogólne i leki biologiczne – w praktyce część pacjentów nadal doświadcza nawrotów lub niewystarczającej odpowiedzi na leczenie.

Rola bariery naskórkowej – dlaczego ma tak duże znaczenie?

W ostatnich latach coraz więcej badań skupia się na precyzyjnych zaburzeniach zachodzących w warstwie rogowej naskórka. Szczególną uwagę zwraca się na grupę enzymów zwanych kallikreinami, m.in. KLK5 i KLK7. W zdrowej skórze regulują one proces złuszczania, jednak w AZS ich aktywność może być nadmierna. Zbyt intensywna aktywność kallikrein prowadzi do osłabienia struktury naskórka, zwiększonej utraty wody, większej podatności skóry na podrażnienia oraz nasilenia stanu zapalnego i świądu. Z tego względu prowadzone są prace nad terapiami, których zadaniem jest modulowanie aktywności tych enzymów. Ich celem jest przywrócenie równowagi bariery naskórkowej, co może przełożyć się na poprawę objawów choroby.

Nowe kierunki terapii AZS – ukierunkowane działanie biologiczne

Wraz z rozwojem dermatologii coraz większe znaczenie mają precyzyjne terapie biologiczne, działające na konkretne elementy patogenezy choroby. Obok leków przeciwzapalnych czy ukierunkowanych na cytokiny, badane są również sposoby oddziaływania na poziomie bariery naskórkowej, w tym na enzymy odpowiedzialne za jej stabilność.

Tego typu badania mają na celu ocenę, czy działanie na bardzo wczesnym etapie powstawania zmian chorobowych – zanim dojdzie do pełnego rozwinięcia stanu zapalnego – może przynieść pacjentom trwałą ulgę i lepszą kontrolę objawów.

Dlaczego udział w badaniach klinicznych ma znaczenie?

Badania kliniczne są podstawą postępu w medycynie. Umożliwiają ocenę nowych terapii pod względem skuteczności, bezpieczeństwa i tolerancji. Pacjenci, którzy decydują się na udział, korzystają nie tylko z innowacyjnych metod leczenia, lecz również z regularnej opieki specjalistycznej oraz precyzyjnych badań kontrolnych.

Choć udział w projekcie nie gwarantuje indywidualnej poprawy stanu zdrowia, to od lat pozwala wprowadzać terapie, które zmieniają sposób leczenia AZS na świecie – co potwierdzają zarówno polskie, jak i międzynarodowe rekomendacje ekspertów.

Udział polskich ośrodków w rozwoju terapii AZS

Centrum Zdrowia Dziecka i Rodziny im. Jana Pawła II w Sosnowcu od lat uczestniczy w międzynarodowych projektach dotyczących nowych terapii dermatologicznych. Ośrodek specjalizuje się w prowadzeniu badań dotyczących AZS, alergii i chorób przewlekłych, oferując pacjentom profesjonalne i bezpieczne warunki uczestnictwa.

Wyróżnia go:

• doświadczony zespół lekarzy i pielęgniarek,
• indywidualne podejście do pacjenta,
• komfortowe zaplecze diagnostyczne i zabiegowe,
• wysoka dbałość o bezpieczeństwo uczestników,
• przejrzysta komunikacja na każdym etapie współpracy.

Zaangażowanie polskich ośrodków w projekty międzynarodowe wzmacnia rozwój nowoczesnej dermatologii w kraju i potwierdza rosnącą rolę Polski w globalnym środowisku naukowym.

Kto może rozważyć udział w badaniach?

Do udziału w projektach badawczych często zapraszane są osoby dorosłe z atopowym zapaleniem skóry, u których objawy utrzymują się mimo dotychczasowego leczenia.
Kwalifikacja jest zawsze indywidualna i odbywa się podczas wizyty w ośrodku, gdzie lekarz ocenia ogólny stan zdrowia oraz możliwe przeciwwskazania.

Dlaczego udział pacjentów jest tak ważny?

Każdy uczestnik badań klinicznych wnosi realny wkład w rozwój terapii, które w przyszłości mogą stać się standardem leczenia. Dzięki ich zaangażowaniu naukowcy mogą lepiej zrozumieć mechanizmy AZS i ocenić, które metody przynoszą najwięcej korzyści pacjentom.

W chorobie o przewlekłym, męczącym przebiegu, jaką jest AZS, rozwój nowych terapii działających na różne etapy patogenezy ma ogromne znaczenie.

Bibliografia

1. Nowicki R, Trzeciak M, Kaczmarski M, et al. Atopic dermatitis / Atopowe zapalenie skóry. Dermatology Review / Przegląd Dermatologiczny. 2019;106(4):354–371.
2. Nowicki RJ, Trzeciak M, Kaczmarski M, et al. Interdisciplinary recommendations… Dermatology Review / Przegląd Dermatologiczny. 2019;106(5):475–485.
3. Nowicki R, Trzeciak M, Wilkowska A, et al. Atopowe zapalenie skóry – aktualne wytyczne terapeutyczne. Lekarz POZ. 2015;1(1):39–50.
4. Nowicki R, Trzeciak M, Wilkowska A, et al. Atopic dermatitis: current treatment guidelines. Adv Dermatol Allergol. 2015;32(4):239–249.
5. Wollenberg A, et al. ETFAD/EADV Eczema Task Force 2020… J Eur Acad Dermatol Venereol. 2020;34(12):2717–2744.
6. Kishibe M. Physiological and pathological roles of kallikrein-related peptidases… J Dermatol Sci. 2019;95(2):50–55.
7. Di Paolo CT, et al. Kallikreins as therapeutic targets… Crit Rev Clin Lab Sci. 2021;58(1):1–16.
8. Silverberg JI. Epidemiology of atopic dermatitis. Dermatol Clin. 2017;35(3):283–289.
9. Rzadkowolska K, Żebrowska A. Lifestyle and AD. Pielęgniarstwo w Opiece Długoterminowej. 2020;5(4):325–335.